Udānavarga

Mārgavarga

āryasatyāni catvāri
prajñayā paśyate yadā |
eṣa mārgaṃ prajānāti
bhavatṛṣṇāpradālanam || 1

uddhataṃ hi rajo vātair
yathā vṛṣṭena śāmyati |
evaṃ śāmyanti saṃkalpāḥ
prajñayā paśyate yadā || 2

śreṣṭhā hi prajñā loke ’smiṃ
yeyaṃ nirvedhagāminī |
yayā samyak prajānāti
jātimaraṇasaṃkṣayam || 3

mārgesv aṣṭāṅgikaḥ śreṣṭhaś
catvāry āryāṇi satyataḥ |
śreṣṭho virāgo dharmānaṃ
cakṣuṣmāṃ dvipadeṣu ca || 4

anityā sarvasaṃskārāṃ
prajñayā paśyate yadā |
atha nirvidyate duḥkhād
eṣa mārgo viśuddhaye || 5

duḥkhaṃ hi sarvasaṃskārāṃ
prajñayā paśyate yadā |
atha nirvidyate duḥkhād
eṣa mārgo viśuddhaye || 6

śunyataḥ sarvasaṃskārāṃ
prajñayā paśyate yadā |
atha nirvidyate duḥkhād
eṣa mārgo viśuddhaye || 7

sarvadharmā anātmānaḥ
prajñayā paśyate yadā |
atha nirvidyate duḥkhād
eṣa mārgo viśuddhaye || 8

ākhyāto vo mayā mārgas
tv ajñāyai śalyakṛntanaḥ |
yuṣmābhir eva karaṇīyaṃ
ākhyātāras tathāgatāḥ || 9

deśito vo mayā mārgas
tṛṣṇāśalyanikṛntanaḥ |
yusmābhir eva karaṇīyaṃ
deṣṭāro hi tathāgatāḥ || 10

eṣo hi mārgo nāsty anyo
darśanasya visuddhaye |
pratipannakāḥ prahāsyanti
dhyāyino mārabandhanam || 11

eṣo ’ñjaso hy eṣa ca vai parākramas
tv ekāyano haṃsapatho yathā hrade |
yam adhyagāc chākyamuniḥ samāhitas
tam eva cākhyāti gaṇeṣv abhīkṣṇaśaḥ || 12

ekāyanaṃ jātijarāntadarśī
mārgaṃ vadaty esa hitānukampī |
etena mārgeṇa hi tīrṇavantas
tariṣyate ye prataranti caugham || 13

atyantaniṣṭhāya damāya śuddhaye
saṃsārajātīmaraṇakṣayāya |
anekadhātupratisaṃvidhāya
mārgo hy ayaṃ lokavidā prakāśitaḥ || 14

gaṅgāgataṃ yadvad apetadoṣaṃ
saṃsyandate vāri tu sāgareṇa |
tathaiva mārgaḥ sugatapradeśitaḥ
saṃsyandate ’yaṃ hy amṛtasya prāptaye || 15

yo dharmacakraṃ hy ananuśrutaṃ purā
prāvartayat sarvabhūtānukampī |
taṃ tādṛśaṃ devanarāgrasatvaṃ
nityaṃ namasyeta bhavasya pāragam || 16

sadā vitarkāṃ kuśalāṃ vitarkayet
sadā punaś cākuśalāṃ vivarjayet |
tato vitarkaṃś ca vicāritāni ca
prahāsyate vṛṣṭir ivoddhataṃ rajaḥ || 17

sa vai vitarkopaśamena cetasā
spṛśeta saṃbodhisukhaṃ hy anuttaraṃ |
śubhaṃ samādhiṃ manasā nibandhayed
vivekajaṃ bhāvayitvāpramāṇam |
pradālayitvā tribhir ālayāṃs trīṃ
jahāti bandhāṃ nipakaḥ pratismṛtaḥ || 18

prajñāyudho dhyānabalopapetaḥ
samāhito dhyānarataḥ smṛtātmā |
lokasya buddhvā hy udayavyayaṃ ca
vimucyate vedakaḥ sarvato ’sau || 19

sukhaṃ sukhārthī labhate samācaraṃ
kīrtiṃ samāpnoti yaśaś ca sarvataḥ |
ya āryam aṣṭāṅgikam āñjasaṃ śivaṃ
bhāvayati mārgaṃ hy amṛtasya prāptaye || 20

|| mārgavargaḥ || ||